کی از مهم ترین ویژگی های تمدّن قرون وسطا، فئودالیسم بود. فئودالیسم، یا در نظام فئودالی، ساختار اقتصادی و سیاسی این دوره بود.

نظام فئودالی طرح ریزی نشده بود، بلکه در واکنش به آشفتگی اجتماعی پیامد سقوط امپراتوری روم نشو و نما و گسترش یافت. این نظام نظم تازه ای برقرار کرد و زنجیره ی فرمان روایی تازه ای را به وجود آورد که جای گزین زنجیره ای شد که از امپراتور و سنا تا ایالت، شهر و شهرک تداوم داشت.

در نظام فئودالی، دو نجیب زاده با هم قول و قراری می گذاشتند. یکی، خادم که به انجام پاره ای وظایف متعهد می شد که مهم ترین آن ها خدمت نظامی بود. نجیب زاده ی دیگر که ارباب یا سالار(لرد) نامیده می شد، در عوض این خدمات از خادم(واسال) حمایت می کرد و نیازهای اساسی او نظیر خوراک و پوشاک را تأمین می نمود. تعهدی که خادم می داد به صورت سوگند وفاداری بود.

وفاداری برای خادم یک تیول به همراه می آورد که اصطلاح فئودال از آن ریشه می گیرد. تیول بخششی بود که امتیازات معینی را به واسال می داد. ممکن بود حقّ استفاده از یک دارایی خاص ارباب به واسال واگذار شود که می توانست هرچیزی از یک قلعه تا کل یک ایالت باشد.

با این حال، تیول ها لزوماٌ با ملک و دارایی ارتباطی نداشتند و تیول یک خادم ممکن بود مجوز جمع آوری مالیات ها، ضرب سکّه و یا تعیین و وصول جریمه ها باشد.

غالباً ارباب ها به خادم ها علاوه بر تیول، مصونیت نیز می بخشیدند که به ایشان اجازه می داد قوانین خود را وضع کنند و دادگاه های خود را به راه بیاندازند. تیول و مصونیت معمولا در ازای این داده می شد که واسال خادم تعداد معینی سرباز در اختیار سپاه اربابش قرار دهد.

در ابتدا دوره ی فئودالیسم تیول ها موروثی نبودند، اما در اواخر دوره ی فئودالیسم معمولا تیول به واراثت می رسید. وارث واسال می بایست شکلی از مالیات بر ارث را که عوض نامیده می شد به اربابش می پرداخت. این عوض ممکن بود به میزان درآمد یکساله ی آن تیول باشد. در مورد واسال هایی که بدون وارث از دنیا می رفتند، ارباب هرطور که شایسته می دانست در مورد تیول آن ها تصمیم می گرفت.

واسال بودن افتخار بود و این مقام به آسانی به کسی داده نمی شد. در واقع،تنها اعضای طبقه ی فرادست اجازه داشتند واسال شوند. از این رو، اشرافی چون دوک ها و شوالیه ها اجازه داشتند سوگند وفاداری یاد کنند، اما دهقانان به این کار مجاز نبودند. مقام های عالی رتبه ی کلیسای کاتولیک روم نیز می توانستند واسال شوند که شامل سراسقف ها، اسقف ها و راهبان بلندمرتبه می شد. اینان وظایف فئودالی خدمت نظامی و مدیریت کشاورزی را نیز در بعضی موارد عهده دار می شدند.

هیچ کس دیگری از جمله کشیشان دون پایه، نمی توانستند واسال شوند و حتی در میان طبقه فرادست همه واسال نبودند اگر چه اکثر ایشان واسال بودند.

در نظام فئودالی هم ارباب و هم واسال حقوق و وظایفی داشتند. ارباب متعهد می شد از واسال خود و تیول او محافظت کند و برای این منظور در صورت لزوم به جنگ برود. ارباب همچنین متعهد می شد که مواظب باشد در صورتی که یک واسال به شکستن سوگند خود و یا هر جرم دیگری متهم شد، این فرصت را داشته باشد که در برابر همتایان خویش از خود دفاع کند. در عوض واسال نیز متعهد می شد که در خصوص مسائل نظامی و سیاسی هم به ارباب و هم دیگر واسال های ارباب مشاوره بدهد. واسال همچنین قول می داد که به اربابش، به ویژه در امور نظامی، یاری رساند.

بنابراین، اگر اربابش فرمان می داد، وسال می بایست، مجهز به ساز و برگ و زره کامل، به جنگ برود. با این حال، برای این که جنگ برا ی واسال بیش از حد وقت گیر و پرهزینه نشود ، این خدمت نظامی به چهل روز در سال محدود می شد.

ارباب می توانست از واسال خود تقاضای پول هم بکند. مواقع اضطراری، جنگ های طولانی، یا رخدادهای مهم ، نظیر ازدواج بزرگ ترین دختر ارباب یا شوالیه شدن بزرگ ترین پسر او، مستلزم چنین کمک های مالی بود.

پیمان فئودالی معمولا برای تمام عمر بود اگر چه در صورتی که واسال به وظایفش عمل نمی کرد، پیمان بین او و اربابش می گسست. در آن صورت ارباب وسال را از تیولش خلع ید می کرد واعلام می داشت که واسال باشد همه ی آن زمینی را که از او به تیول گرفته بازگرداند.

واسالی که پیمان فئودالی او گسسته می شد، روزگار سختی پیدا می کرد. برای واسال ها غیرقانونی بود که اربابشان را ترک گویند مگر در موارد نقض شدید پیمان وفاداری مانند تلاش ارباب برای کشتن واسال

اکثر نجبا هم ارباب بودند و هم واسال. واسال ها غالبا دارای املاک تا اندازه ای بزرگ معمولا واسال های دیگری را به خدمت می گرفتند. این کار غالبا با علاقه و تمایل ارباب خود آن ها انجام می شد، چون بدین ترتیب آن ها می توانستند تعداد بیشتری جنگ جو در خدمت خود بگیرند.

به لحاظ نظری، سلسله مراتب فئودالی، یعنی رده بندی اربابان و واسال ها، به شکل یک هرم در می آمد که پادشاه در راس آن بود. در رده ی بعد از پادشاه واسال های شخصی او بودند، که خودشان اربابان واسال های زیردستشان بودند. این هرم به پایین ادامه می یافت تا واسال های بدون واسال می رسید.

اما در عمل، نظام فئودالی هیچ گاه چنین منظم نبود. اولا نظم و ترتیب هرمی ایجاب می کند که هر چه نجیب زاده ای در سلسه مراتب فئودالی جایگاه بالاتری داشته باشد، از قدرت بیشتری نیز برخوردار باشد. اما واقعیت این بود که واسال ها غالبا قدرتمندتر از اربابانشان بودند. در واقع، اصلا نامعمول نبود که واسال یک پادشاه بیشتر از خود او قدرت داشته باشد.

با رشد فئودالیسم، برخی واسال ها به بیش از یک ارباب سوگند وفاداری یاد می کردند، چون می خواستند از بیش تر از یک تیول در آمد داشته باشند. نتیجه این بود که این نجبا در سلسله مراتب فئودالی در یک زمان سطوح مختلفی را اشغال می کردند.

این سوگندهای چندجانبه به سردرگمی زیادی منجز می شد، به ویژه هنگامی که چندین ارباب به کمک یک واسال نیاز پیدا می کردند. برای روشن شدن این که کدام سوگند وفاداری مقدم است ی ارباب، لیج یا ارباب اصلی واسال می شد که او را فرمانروا می گفتند. فرمانروا شخصی بود که واسال نخست به او سوگند وفاداری یاد کرده بود و بنابراین مقدم بر ارباب بود.

اصلاحات فئودالی همه برای سامان بخشیدن به وفاداری ها شکل گرفت اما هیچ یک کارایی و موفقیت نداشت. سرانجام بسیاری از نجبا دریافتند که اگر سرباز کافی در اختیار داشته باشند لازم نیست نگران سوگند های وفاداری باشند.

در عوض می توانستند به جنگ دیگر اشراف یا نجبا بروند و املاکی را که می خواهند متصرف شوند . هیچ سنت و قانون و دادگاهی توانایی پایان بخشیدن به این جنگ های خصوصی را نداشت . این جنگ ها باعث زیاده روی در نیرو، زمان و منابع زیاد مادی در قرون وسطا شد.